Duurzaamheid als gedeelde verantwoordelijkheid (3/3)

Datum: 10.09.2026

Auteur: Eleonoor Verschuere

"Een bezoeker merkt op dat het frisser is in de leeszaal dan vorig jaar."

Een medewerker glimlacht en antwoordt: "Dat klopt. We hebben onze klimaatregeling aangepast om energie te besparen."

Einde van het gesprek.

Of net het begin?

Ecologische duurzaamheid blijft in veel archiefinstellingen grotendeels een verhaal achter de schermen. Nochtans worden er vandaag al heel wat bewuste keuzes gemaakt rond energieverbruik, klimaatbeheer, verlichting, materiaalgebruik en afval. Alleen weten bezoekers, vrijwilligers en soms zelfs collega’s vaak niet waarom die keuzes worden gemaakt.

Dat is een gemiste kans.

Want duurzame keuzes krijgen meer betekenis wanneer mensen begrijpen wat erachter zit. Een eenvoudige uitleg kan nieuwsgierigheid wekken, begrip creëren en zelfs anderen inspireren om mee na te denken.

Een ecologisch verhaal begint niet bij communicatie...

Communicatie alleen maakt de ecologische voetafdruk van een organisatie natuurlijk niet kleiner. Daarvoor zijn concrete keuzes en acties nodig.

Maar duurzame maatregelen die nooit worden uitgelegd, blijven vaak onzichtbaar.

Wanneer bezoekers merken dat de leeszaal iets koeler is, dat verlichting automatisch uitschakelt of dat documenten niet langer standaard worden afgedrukt, kunnen daar vragen over ontstaan. Net die vragen bieden kansen om het gesprek aan te gaan.

Door eenvoudig uit te leggen waarom je als organisatie bepaalde keuzes maakt, creëer je niet alleen begrip, maar ook betrokkenheid.

...maar zonder communicatie blijven inspanningen onzichtbaar

Archieven communiceren voortdurend. Over nieuwe aanwinsten, projecten, tentoonstellingen, publieksactiviteiten of bijzondere collectiestukken.

Waarom zouden we dan niet ook communiceren over ecologische keuzes?

Daarvoor heb je geen uitgebreid klimaatrapport nodig. Kleine ingrepen kunnen al veel doen. Denk aan een informatiebordje in de leeszaal, een korte toelichting bij een tentoonstelling, een bericht op sociale media of een rubriek in de nieuwsbrief.

Zo wordt duurzaamheid geen abstract beleidsthema, maar iets wat bezoekers daadwerkelijk kunnen zien en begrijpen.

Case: 'Greening the archives'

Wat musea doen, kan ook inspirerend zijn voor archieven.

Een interessant voorbeeld is het tentoonstellingsproject ‘Green and Greener’ van het Latvian National Museum of Art in Riga. Daarbij werden ecologische keuzes rond onder meer materiaalgebruik, verlichting en tentoonstellingsopbouw niet alleen achter de schermen gemaakt, maar ook expliciet toegelicht aan het publiek.

Fig. 1 - Exhibition 'Green and Greener', Latvian National Museum of Art. Foto: Kristaps Kalns.

In de tentoonstellingsruimte konden bezoekers bijvoorbeeld lezen waarom voor bepaalde materialen of technieken was gekozen.

Op zulke plakkaten of wandteksten kan bijvoorbeeld het volgende staan:

Het principe is eenvoudig: maak zichtbaar wat anders onzichtbaar blijft.

Dat is relevant, want ook bij de opbouw van tentoonstellingen worden veel materialen gebruikt, ruimtes verwarmd of gekoeld, objecten vervoerd en tijdelijke constructies gebouwd. Door daar bewuster mee om te gaan én erover te communiceren, wordt duurzaamheid tastbaar voor het publiek.

In musea gebeurt dat bijvoorbeeld via zogenaamde green labels: kleine teksten of bordjes die een duurzame keuze kort toelichten.

Het communicatiemiddel zelf kan bovendien deel uitmaken van dat verhaal. Musea die dit doen (vaak onder de noemer van een Green Exhibition Guide of Zero-Waste Exhibition) gebruiken meestal een van deze herkenbare stijlen: